Naukowcy z University of Nottingham opracowali białkowy żel, który regeneruje utracone szkliwo zębowe. Wyniki opublikowano w Nature Communications. To obiecujące odkrycie – ale na razie potwierdzone wyłącznie w warunkach laboratoryjnych.

Jak działa żel odbudowujący szkliwo

Kiedy szkliwo tworzy się po raz pierwszy u dziecka, rośnie na rusztowaniu z naturalnych białek zwanych amelogeninami. Zespół z Nottingham odtworzył to rusztowanie przy użyciu syntetycznych białek o nazwie ELR (elastin-like recombinamers), zaprojektowanych tak, by naśladować kluczowe cechy białek szkliwa.

Po nałożeniu na ząb – w sposób analogiczny do nakładania lakieru fluorkowego – żel wnika w mikropęknięcia i ubytki szkliwa, tworząc cienką warstwę. Następnie działa jak rusztowanie: przyciąga jony wapnia i fosforanowe ze śliny i kieruje ich wzrost w procesie zwanym mineralizacją epitaksjalną. Nowo powstałe minerały integrują się z istniejącą tkanką zęba – nie tworzą oddzielnej powłoki, lecz faktycznie łączą się z naturalną strukturą krystaliczną.

Żel jest całkowicie wolny od fluoru – działa na innej zasadzie niż preparaty fluorkowe. Zamiast wzmacniać istniejące szkliwo, żel je odbudowuje. Dzięki temu otwiera nową ścieżkę terapeutyczną, niezależną od fluoryzacji.

Dlaczego to ważne

Szkliwo zębowe to najtwardsza tkanka w ludzkim ciele – i jedyna, która się nie regeneruje. Kiedy je stracisz, jest stracone na zawsze. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) około 3,7 miliarda ludzi na świecie cierpi na jakieś choroby jamy ustnej, a erozja szkliwa jest jednym z głównych czynników prowadzących do próchnicy. Dotychczas nie istniała metoda faktycznej odbudowy utraconego szkliwa – fluorki promują cząstkową remineralizację, ale nie są w stanie odbudować utraconej masy szkliwa.

Co pokazały testy

Badacze przetestowali żel na 32 wyrwanych ludzkich zębach trzonowych, których szkliwo i zębinę wcześniej uszkodzono kwasem, symulując różne stopnie erozji. Na zęby nałożono jedną warstwę żelu ELR, a następnie umieszczono je w roztworach mineralizujących imitujących ślinę.

Po dwóch tygodniach mikroskopia elektronowa potwierdziła: erodowane kryształy apatytu na uszkodzonych zębach zostały zastąpione uporządkowanymi, zregenerowanymi kryształami, które rosły w kontynuacji istniejącej struktury krystalicznej zęba. Testy laboratoryjne wykazały, że zregenerowane szkliwo było niemal identyczne ze zdrowym szkliwem pod względem twardości.

Zespół przeprowadził również testy symulujące codzienne użytkowanie: szczotkowanie elektryczną szczoteczką (odpowiednik około roku użytkowania), żucie i ekspozycję na kwasy. Zregenerowane szkliwo wykazało w niektórych testach laboratoryjnych nawet lepszą odporność na zużycie, pęknięcia i atak kwasów niż naturalne szkliwo. Testy przeprowadzono zarówno w sztucznej, jak i naturalnej ludzkiej ślinie, uzyskując porównywalne wyniki.

Żel może być nakładany również na odsłoniętą zębinę – tkankę leżącą pod szkliwem. Tworząc na niej warstwę przypominającą szkliwo, może potencjalnie zmniejszać nadwrażliwość zębów i poprawiać trwałość odbudowy protetycznej.

Ograniczenia – czego jeszcze nie wiemy

Wszystkie testy przeprowadzono na zębach usuniętych z jamy ustnej (ex vivo), w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych – nie w żywych ustach pacjentów. Autorzy badania sami podkreślają, że wyniki te nie oddają w pełni złożoności środowiska jamy ustnej.

Zregenerowana warstwa szkliwa po jednorazowej aplikacji ma grubość rzędu kilku–kilkunastu mikrometerów (około 10 µm według dostępnych danych) – to znacznie mniej niż grubość naturalnego szkliwa. Długoterminowa trwałość tej warstwy nie jest jeszcze znana.

Kluczowe pytania, na które odpowiedzą dopiero przyszłe badania kliniczne: czy żel działa w środowisku pełnym bakterii, śliny, kwasów z pożywienia i sił mechanicznych żucia? Ile aplikacji jest potrzebnych, by osiągnąć klinicznie istotną odbudowę?

Co dalej

Naukowcy założyli start-up Mintech-Bio, który ma komercjalizować technologię. Jednakże technologia wymaga jeszcze badań klinicznych na żywych pacjentach, które potwierdzą bezpieczeństwo i skuteczność żelu w warunkach rzeczywistych.

Do tego czasu najlepszą ochroną szkliwa pozostaje to, co mamy: fluoryzowana pasta do zębów, ograniczenie kwasów i cukrów w diecie oraz regularne wizyty u stomatologa.

Autor tekstu: Zespół Modern Dental & Orthodontics w Warszawie (www.klinikamdo.pl).

Artykuł ma charakter wyłącznie edukacyjny i nie stanowi reklamy usług medycznych w rozumieniu art. 14 ustawy o działalności leczniczej.

ŹRÓDŁA

1. Hasan A, Chuvilin A, Van Teijlingen A, et al. Biomimetic supramolecular protein matrix restores structure and properties of human dental enamel. Nature Communications. 2025;16(1). DOI: 10.1038/s41467-025-64982-y.
2. US News & World Report / HealthDay. New Bio-Inspired Gel Helps Tooth Enamel Grow Back. 18.12.2025.
3. Dentists Could Soon Regrow Your Tooth Enamel With a Simple Gel. 7.11.2025. https://www.sciencealert.com/dentists-could-soon-regrow-your-tooth-enamel-with-a-simple-gel
4. New Atlas. Breakthrough Gel Can Regenerate Tooth Enamel Within Weeks. 11.2025. https://newatlas.com/medical/protein-gel-rebuilds-tooth-enamel/